ॐसंस्कृतजगत् शब्दकोशवर्णानुक्रमपाठ-विश्लेषकसीखें← खोज

मुख्य पृष्ठ › आप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश

ग्रह्

grahआप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश

ग्रह् [grah], 9 U. (In Vedic literature ग्रभ्; गृह्णति, जग्राह, अग्र- हीत्, ग्रहीतुम्, गृहीत caus. ग्राहयति; desid. जिवृक्षति)

To seize, take, take or catch hold of, lay hold of, catch, grasp; तयोर्जग्रहतुः पादान् राजा राज्ञी च मागधी R.1.57; आलाने गृह्यते हस्ती वाजी वल्गासु गृह्यते Mk.1.5; तं कण्ठे जग्राह K.363. पाणिं गृहीत्वा, चरणं गृहीत्वा &c.

To receive, take, accept, exact; प्रजानामेव भूत्यर्थं स ताभ्यो बलिमग्रहीत् R.1.18; Ms.7.124; 9.162.

To apprehend, capture, take prisoner. बन्दिग्राहं गृहीत्वा V.1; यांस्तत्र चोरान् गृह्णीयात् Ms.8.34. -4 To arrest, stop, catch; अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते Bg.6.35.

To captivate, attract; महाराजगृहीत- हृदयया मया V.4; हृदये गृह्यते नारी Mk.1.5; माधुर्यमीष्टे हरिणान् ग्रहीतुम् R.18.13.

To win over, persuade, induce to one's side; लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् Chāṇ.33; Pt.1.69,184.

(Hence) To please, gratify, satisfy, propitiate; ग्रहीतुमार्यान् परिचर्यया मुहुर्महानुभावा हि नितान्तमर्थिनः Śi.1.17,33.

To affect; seize or possess (as a demon, spirit &c.); as in पिशाचगृहीत, वेतालगृहीत.

To assume, take; द्युतिमग्रहीद् ग्रहगणः Śi.9.23; Bk.19.29.

To learn, know, recognize, understand; युवतीजनैर्जग्रहे मुनि- प्रभावः Ki.1.8; Pt.1.43.

To regard, consider, believe, take for; मयापि मृत्पिण्डबुद्धिना तथैव गृहीतम् Ś.6; परिहासविजल्पितं सखे परमार्थेन न गृह्यतां वचः Ś.2.19; एवं जनो गृह्णाति M.1; Mu.3.

To catch or perceive (as by an organ of sense); ज्यानिनादमथ गृह्णती तयोः R.11.15.

To master, grasp, comprehend; न्यस्ताक्षरामक्षरभूमि- कायां कार्त्स्न्येन गृह्णाति लिपिं न यावत् R.18.46.

To guess, conjecture, infer; नेत्रवक्त्रविकारैश्च गृह्यतेऽन्तर्गतं मनः Ms.8.26.

To utter, mention (as a name); यदि मयान्यस्य नामापि न गृहितम् K.35; न तु नामापि गृह्णीयात् पत्यौ प्रेते परस्य तु Ms.5.157.

To buy, purchase; कियता मूल्येनैतत्पुस्तकं गृहीतम् Pt.2; Y.2.169; Ms.8.21.

To deprive (one) of, take away from, rob or seize away; यथा रणे प्राणान् बहूनामग्रहीद् द्विषाम् Bk.9.9;15.63.

To wear, put on (as clothes &c.); वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि Bg.2.22.

To conceive.

To observe (as a fast).

To eclipse.

To undertake, undergo, begin.

To take up, draw (water.); अपस्फुरं गृभायत सोममिन्द्राय पातवे Rv.8.69.1.

To stop, intercept.

To withdraw, draw back; यथोर्ण- नाभिः सृजते गृह्णते Muṇḍa.1.7.

To include.

To receive hospitably (as a guest). [The senses of this root may be variously modified according to the noun with which it is joined]. -Caus.

अन्य कोशों में यही शब्द

Monier-Williams संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
([RV. in a few passages only AV. &c.]) or ग्रभ् ([RV.; rarely AV.]) cl.9 P. गृभ्णाति गृह्ण्/आति (also A1. गृह्णीते, irreg. गृह्णते Mun2d2Up.; 3. pl. गृभ्णते RV.; Impv. 2. sg. गृहाण्/अ, [˚ण्/आ, Sam2hita1-pa1t2ha संहिता-पाठ, p. Pass. nom. pl. n. Gmn.] x, 103, 12 AV. xi, 1, 10 S3Br. &c.; गृभ्णान्/अ & गृह्ण्˚ [Ved.]; गृह्ण Hcat. Pan5cad. i, 71; -गृह्णाहि, -गृभ्णीहि see प्रति-√ग्रभ्; A1. गृभ्णीष्व [VS. i, 18] or गृह्ण्˚;
आप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
To cause to take, catch, seize or accept.

To give away in marriage; अयाचितारं न हि देवदेवमद्रिः सुतां ग्राहयितुं शशाक Ku.1.52.

To teach, make one acquainted with.

To make one take, deliver over to.

To become familiar with; -With अनुसम् to salute humbly. -अप to take away, tear off. -अभि to seize forcibly. -II. 1 P., 1 U. (ग्रहति, ग्राहयति-ते) To take, receive, &c.
धातुपाठ · पूरा पृष्ठ →
[ग्रह्]अ उपादाने

9U, veṭ, sak (प्व्-आदि, ल्व्-आदि)

to accept, take

laṭ pa. । HNV ।

1.1 [गृह्णाति] 1.2 [गृह्णीतः] 1.3 [गृह्णन्ति]

2.1 [गृह्णासि] 2.2 [गृह्णीथः] 2.3 [गृह्णीथ]

3.1 [गृह्णामि] 3.2 [गृह्णीवः] 3.3 [गृह्णीमः]

laṭ āt. । HNV ।

1.1 [गृह्णीते] 1.2 [गृह्णाते] 1.3 [गृह्णते]

2.1 [गृह्णीषे] 2.2 [गृह्णाथे] 2.3 [गृह्णीध्वे]

3.1 [गृह्णे] 3.2 [गृह्णीवहे] 3.3 [गृह्णीमहे]

liṭ pa. । HNV ।

1.1 [जग्राह] 1.2 [जग