तप्
tapMonier-Williams संस्कृत–अंग्रेज़ी कोशcl.1. त्/अपति (rarely A1.; Subj. ˚पाति RV. v, 79, 9; p. त्/अपत् RV. &c.; cl.4. p. त्/अप्यत् VS. xxxix, 12; pf. 1. sg. तत्/अप RV. vii, 104, 15; 3. sg. ˚त्/आप, x, 34, 11 AV. vii, 18, 2 &c.; p. तेपान्/अ RV.; fut. तप्स्य्/अति Br. &c.: ˚ते & तपिष्यति MBh.) to give out heat, be hot, shine (as the sun) RV. &c.; to make hot or warm, heat, shine upon ib.; to consume or destroy by heat ib.; to suffer pain MBh. viii, 1794 Gi1t. vii, 31; (with पश्चात्) to repent of MBh. viii, 39, 15; to torment one's self, undergo self-mortification, practise austerity (तपस्) TUp. ii, 6 Mn. i f. MBh. &c.; to cause pain to, injure, damage, spoil RV. AitBr. vii, 17 S3Br. xiv &c.: Pass. or cl.4 A1. तप्य्/अते (xiv; or त्/अप्य्˚ TBr. ii; p. ˚प्य्/अमान AV.; त्/अप्य्˚, xix, 56, 5; cf. /अ-; aor. अतापि RV. vii, 70, 2; अतप्त Pa1n2. 3-1, 65 Ka1s3.; pf. तेपे MBh. &c.; p. ˚पान्/अ S3Br.; also P. तप्यति, ˚प्येत्, अतप्यत्, &c. MBh. R. Katha1s. x, 4) to be heated or burnt, become hot RV. &c.; to be purified by austerities (as the soul) Sarvad.; to suffer or feel pain RV. x, 34, 10 and 95, 17 AV. xix, 56, 5 S3Br. xiv MBh. &c.; to suffer pain voluntarily, undergo austerity (तपस्) AV. S3Br. TBr. Shad2vBr. S3a1n3khS3r. &c.: Caus. तापयति, ˚ते (p. ˚प्/अयत् AV.; Pass. ˚प्यते MBh. &c.; aor. अतीतपे & [Subj.] तत्/अपते RV.) to make warm or hot, iv, 2, 6; viii, 72, 4 Kaus3. MBh. &c.; to consume by heat R. &c.; to cause pain, trouble, distress AV. xix, 28, 2 MBh. &c.; to torment one's self, undergo penance, iii, 8199 : Intens. (p. तातप्यमान) to feel violent pain, be in great anxiety R. i, 11, 8 BhP. ii, 7, 24; ([cf. Lat. tepeo &c.])
अन्य कोशों में यही शब्द
(cf. √1. पत्) cl.4 A1. ˚प्यते, to rule Dha1tup. xxvi, 50.
तप् [tap], I. 1 P. rarely Ā., 4. P. (तपति, तप्यति; तप्त)
(Intransitively used) (a) To shine, blaze (as fire or sun); तमस्तपति घर्मांशौ कथमाविर्भविष्यति Ś.5.14; R.5.13; U.6.14; Bg.9.19. (b) To be hot or warm, give out heat. (c) To suffer pain; तपति न सा किसलयशयनेन Gīt.7. (d) To mortify the body, undergo penance (with तपस्); अगणिततनूतापं तप्त्वा तपांसि भगीरथः U.1.23.
(Transitively used) (a) To make hot, heat, warm; B
To be heated, suffer pain.
To undergo severe penance (oft. with तपस्); शम्बूको नाम वृषलः पृथिव्यां तप्यते तपः U.2.8. -II. 1 U. or Caus. (तापयति-ते, तापित)
To heat, make warm; गगनं तापितपायितासिलक्ष्मीम् Śi.2.75; न हि तापयितुं शक्यं सागराम्भस्तृणोल्कया H.1.83.
To torment, pain, distress; भृशं तापितः कन्दर्पेण Gīt.11; Bk.8.13. -With निस्
वि to shine (Ātm. like उत्तप् q. v.); रविर्वि- तपतेऽत्यर्थम् Bk.8.14.
to warm, heat.