वर्ण
varṇaधातुपाठवर्ण-क्रिया-विस्तार-गुण-वचनेषु
10P, seṭ, sak (कथादि)
to make colorful; to expand, elaborate; to praise, describe the good qualities
N.B. according to BDK this dhātu is ubhay. ।
laṭ pa. । BDK ।
1.1 [वर्णयति] 1.2 [वर्णयतः] 1.3 [वर्णयन्ति]
2.1 [वर्णयसि] 2.2 [वर्णयथः] 2.3 [वर्णयथ]
3.1 [वर्णयामि] 3.2 [वर्णयावः] 3.3 [वर्णयामः]
laṭ āt. । BDK ।
1.1 [वर्णयत]
laṭ karmaṇi । BDK ।
1.1 [वर्ण्यते]
vi. li. pa. । BDK ।
1.1 [वर्णयेत्] 1.2 [वर्णयेताम्] 1.3 [वर्णयेयुः]
2.1 [वर्णयेः] 2.2 [वर्णयेतम्] 2.3 [वर्णयेत]
3.1 [वर्णयेयम्] 3.2 [वर्णयेव] 3.3 [वर्णयेम]
vi. li. āt. । BDK ।
1.1 [वर्णयेत]
loṭ pa. । BDK ।
1.1 [वर्णयतु]/[वर्णयतात्] 1.2 [वर्णयताम्] 1.3 [वर्णयन्तु]
2.1 [वर्णय]/[वर्णयटत्] 2.2 [वर्णयतम्] 2.3 [वर्णयत]
3.1 [वर्णयाणि] 3.2 [वर्णयाव] 3.3 [वर्णयाम]
loṭ āt. । BDK ।
1.1 [वर्णयताम्]
laṅ pa. । BDK ।
1.1 [अवर्णयत्] 1.2 [अवर्णयताम्] 1.3 [अवर्णयन्]
2.1 [अवर्णयः] 2.2 [अवर्णयतम्] 2.3 [अवर्णयत]
3.1 [अवर्णयम्] 3.2 [अवर्णयाव] 3.3 [अवर्णयाम]
laṅ āt. । BDK ।
1.1 [अवर्णयत]
luṅ pa. । BDK ।
1.1 [अववर्णत्] 1.2 [अववर्णताम्] 1.3 [अववर्णन्]
2.1 [अववर्णः] 2.2 [अववर्णतम्] 2.3 [अववर्णत]
3.1 [अववर्णम्] 3.2 [अववर्णाव] 3.3 [अववर्णाम]
luṅ āt. । BDK ।
1.1 [अववर्णत]
liṭ pa. । BDK ।
1.1 [वर्णयाञ्चकार] 1.2 [वर्णयाञ्चकाक्रतुः] 1.3 [वर्णयाञ्चक्रुः]
liṭ āt. । BDK ।
1.1 [अवर्णयाञ्चक्रे]
ā. li. pa. । BDK ।
1.1 [वर्ण्यात्] 1.2 [वर्ण्यास्ताम्] 1.3 [वर्ण्यासुः]
2.1 [वर्ण्याः] 2.2 [वर्ण्यास्तम्] 2.3 [वर्ण्यास्त]
3.1 [वर्ण्यासम्] 3.2 [वर्ण्यास्व] 3.3 [वर्ण्यास्म]
ā. li. āt. । BDK ।
1.1 [वर्णयिषीष्ट]
luṭ pa. । BDK ।
1.1 [वर्णयिटा] 1.2 [वर्णयिटारौ] 1.3 [वर्णयिटारः]
2.1 [वर्णयिटासि] 2.2 [वर्णयिटास्थः] 2.3 [वर्णयिटास्थ]
3.1 [वर्णयिटास्मि] 3.2 [वर्णयिटास्वः] 3.3 [वर्णयिटास्मः]
luṭ āt. । BDK ।
1.1 [वर्णयिटा] 1.2 [वर्णयिटारौ] 1.3 [वर्णयिटारः]
lṛṭ pa. । BDK ।
1.1 [वर्णयिष्यति] 1.2 [वर्णयिष्यतः] 1.3 [वर्णयिष्यन्ति]
2.1 [वर्णयिष्यसि] 2.2 [वर्णयिष्यथः] 2.3 [वर्णयिष्यथ]
3.1 [वर्णयिष्यामि] 3.2 [वर्णयिष्यावः] 3.3 [वर्णयिष्यामः]
lṛṭ āt. । BDK ।
1.1 [वर्णयिष्यत]
lṛṅ pa. । BDK ।
1.1 [अवर्णयिष्यत्] 1.2 [अवर्णयिष्यताम्] 1.3 [अवर्णयिष्यन्]
2.1 [अवर्णयिष्यः] 2.2 [अवर्णयिष्यतम्] 2.3 [अवर्णयिष्यत]
3.1 [अवर्णयिष्यम्] 3.2 [अवर्णयिष्याव] 3.3 [अवर्णयिष्याम]
lṛṅ pa. । BDK ।
1.1 [अवर्णयिष्यत]
sani - [विवर्णयिषति]/[विवर्णयिषति] ।
अन्य कोशों में यही शब्द
m. (or n. g. अर्धर्चा*दि, prob. fr. √1. वृ; ifc. f(आ).) a covering, cloak, mantle L.
m. a cover, lid Ya1jn5. iii, 99
m. outward appearance, exterior, form, figure, shape, colour RV. &c.
m. colour of the face, (esp.) good colour or complexion, lustre, beauty Mn. MBh. &c.
m. colour, tint, dye, pigment (for painting or writing) MBh. Ka1v. &c.
m. colour = race, species, kind, sort, character, nature, quality, proper
वर्णः [varṇḥ], [वर्ण्-अच् Uṇ.3.1]
A colour, hue; अन्तः- शुद्धस्त्वमपि भविता वर्णमात्रेण कृष्णः Me.51.
A paint, dye, paint-colour; see वर्ण् (1).
Colour, complexion, beauty; विविक्तवर्णाभरणा सुखश्रुतिः Ki.14.3; त्वय्यादातुं जलमवनते शार्ङ्गिणो वर्णचौरे Me.48; R.8.42.
Look, countenance; मध्यस्थवर्ण इव दृश्यते Madhyamavyāyoga 1; किं त्वं शङ्कितवर्ण इव Chārudatta 4; अवदातिका परशङ्कितवर्णेव दृश्यते Pratimā 1.
A class
र्णम् Saffron.
A coloured unguent or perfume. -Comp. -अङ्का a pen. -अधिपः a planet presiding over a caste or class. -अनुप्रासः alliteration.
अन्तरम् another caste. ˚गमनम् the passing into another caste.
change of sound. -अपसदः an outcast.-अपेत a. devoid of any cast, outcast, degraded; वर्णा- प्रेतमविज्ञातं ...... कर्मभिः स्वैर्विभावयेत् Ms.1.57. -अवकृष्टः a Śūdra; अपि वर्णावकृष्टस्तु नारी वा धर्मकाङ्क्षिणी Mb.12.24.34.-अर्हः a kind of bean. -अवर a. inferior in caste.-आगमः the addition of a letter; भवेद्वर्णागमाद्धंसः Sk.-आत्मन् m. a word. -आश्रमाः the (f
क्रमः the order of castes or colours.
alphabetical order or arrangement. -गत a.
coloured.
algebraical. -गुरुः a king, prince. -ग्रथणा a method (artificial) of writing verses.-चारकः a painter. -ज्येष्ठः a Brāhmaṇa. -तर्णकम्, -तर्णिका woollen cloth used as a mat. -तालः (in music) a kind of measure. -तूलिः, -तूलिका, -तूली f. a pencil, paint-brush. -द a. colouring. (-दम्) a kind of fragrant yellow wood. -दात्री turmeric. -दूतः a letter.-दूषक a. violating the distinctions of castes; यत्र त्वेते परिध
a paint-brush; फलकमादाय मणिसमुद्गकाद्वर्णवर्तिकामुद्धृत्य Dk.2.2.
a pencil. -वादिन् m. a panegyrist. -विक्रिया enmity against the castes. -विपर्ययः the substitution or change of letters; (भवेत्) सिंहो वर्णविपर्ययात् Sk. -विलासिनी turmeric.
विलोडकः a house-breaker.
a plagiarist (lit. word-stealer). -वृत्तम् a metre regulated by the number of syllables it contains (opp. मात्रावृत्त). -व्यव- -स्थितिः f. the institution of caste, caste-system. -शिक्षा instruction in letters. -श्रेष्ठः a Brāhmaṇa; वर्णश्रेष्ठो द्विजः पूज्यः H.4.21. -संयोगः marriage between persons of the same caste. -संसर्गः confusion of castes, marriage with members of other castes; Ms.8.