ॐसंस्कृतजगत् शब्दकोशवर्णानुक्रमपाठ-विश्लेषकसीखें← खोज

मुख्य पृष्ठ › आप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश

विधानम्

vidhānamआप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश

विधानम् [vidhānam], 1 Arranging, disposing; अपरं किं तु कृत्वैवं विधानं संविधास्यति Rām.7.2.31.

Performing, making, doing, executing; नेपथ्यविधानम् Ś.1; आज्ञा˚, यज्ञ˚ &c.; एवं कृत्वा विधानं स संनिवेश्य वसुं तदा Rām.7.54.13.

Creation, creating; तस्मिन् विधानातिशये विधातुः कन्यामये नेत्र- शतैकलक्ष्ये R.6.11;7.14; Ku.7.66; निधानं धर्माणां किमपि च विधानं नवमुदाम् G. L.18.

Employment, use, application; प्रतिकारविधानम् R.8.4.

Prescribing, enjoining, ordering.

A rule, precept, ordinance, sacred rule or precept, sacred injunction; तन्न्याय- त्वाद् विधानस्य MS.1.3.16 (cf. विधीयते अनेनेति विधानं शब्दः SB. on ibid.); Ms.9.148; ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि Bg.16.24;17.24.

Mode, manner.

A means or expedient; वस्त्रैश्च सर्वैः सहितैर्विधानै- र्नेयं वृता ते वरसंप्रदाने Rām.2.37.36.

Performance of prescribed acts or rites.

A rite, ceremony.

Gaining, obtaining.

Affixing, prefixing (as terminations, suffixes &c.).

The food given to elephants (to make them intoxicated); विधानसंपादितदान- शोभितैः (where विधान means 'rule' also); उत्क्षिप्तहस्ततल- दत्तविधानपिण्डस्नेहस्रुतिस्नपितबाहुरिभाधिराजम् Śi.5.51.

Wealth.

Pain, agony, torment, distress.

An act of hostility.

An act, doing; आशङ्कमानो नृपते- र्विधानम् Mb.3.113.15.

An effort, attempt (यत्न); तथा विधानं क्रियतां समर्थाः साधनेष्विति Rām.1.8.19.

Remedy (चिकित्सा); तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते Mb.12. 16.12.

Prevention (प्रतिकार); विधानं तत्र भगवन् कर्तुमर्हसि युक्तितः Mb.5.177.8.

Granting; क्रतुभ्रेषस्त्वत्तः क्रतुफल- विधानव्यसनिनः Śiva-mahimna 21.

The Veda; त्वमेको ह्यस्य सर्वस्य विधानस्य स्वयंभुवः Ms.1.3.

The fate, destiny (दैव); अहमद्योपयोक्ष्यामि विधानं पश्य यादृशम् Mb.3. 179.15.

A statement of the Vedas; तस्य शब्दं गुणं विद्यान्मूर्तिशास्त्रविधानवित् Mb.12.252.3.

(In drama) Conflict of different feelings.

Worship. -Comp. -गः, -ज्ञः a wise or learned man. -युक्त a. in accordance with or conformable to sacred precept. -सप्तमी the 7th day in the light half of माघ.

मुख्य शब्दकोश में