अवस्थ
avasthaआप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोशअवस्थः [avasthḥ], The membrum virile; अवस्थस्य क्नदीवतः Av.7.9.3. -स्था [अव-स्था-अङ्]
State, condition, situation; स्वामिनो महत्यवस्था वर्तते Pt.1 a critical state, distress; तदनु कथयेर्माधवीयावमस्थाम् Māl.9.26; तुल्यावस्थः स्वसुः कृतः R.12.8; तां तामवस्थां प्रतिपद्यमानम् 13.5; ईदृशीमवस्थां प्रपन्नोऽस्मि Ś.5; Ku.2.6; सर्व˚ Me.11; अवस्था खलु नाम शत्रुमपि मित्रत्वे कल्पयति Pratijñā.1. oft. in comp.; तदवस्थः Pt.5. reduced to that state; एतद˚, बालावस्थः अधिपतिः V.5; अन्त्यावस्था Pt.4; so कामयमानावस्थो राजा Ś.3; स्फुलिङ्गावस्थया वह्निः 7.15; अन्तर्मदावस्थो द्विपेन्द्रः R.2.7 rutting state.
Position, circumstance.
Period, stage (of life &c.); यौवन˚; वयोवस्थां तस्याः शृणुत Māl.9.29.
Form, appearance.
Degree, proportion.
Stability, fixity, as in अनवस्थ q. v.
Appearance in a court of law; कृतावस्थो धनैषिणा Ms.8.6.
The female organ of generation.-Comp. -अन्तरम् another or altered state; ˚रं आरोपिता Ś.3.5. -चतुष्टयम् the four periods or states of human life; i. e. बाल्यम् (childhood); कौमारम् (youth); यौवनम् (manhood); and वार्धक्यम् (old age). -त्रयम् the three states; i. e. जागृति (waking); स्वप्न (dreaming), and सुषुप्ति (sound sleep). -दशकम् the ten states of lovers; दृङ् मनः संगसङ्कल्पौ जागरः कृशताऽरतिः । ह्रीत्यागोन्मादमूर्छान्ता इत्यनङ्गदशा दश ॥ D. R. -द्वयम् the two states of lifei. e. सुखम् and दुःखम् (happiness and misery). -षट्कम् the six states of an action mentioned by Yāska; जायतेऽस्ति वर्धते विपरिणमतेऽपक्षीयते नश्यति Nir.
अन्य कोशों में यही शब्द
m. membrum virile AV. vii, 90, 3 (cf. उप्/अ-स्थ)