ॐसंस्कृतजगत् शब्दकोशवर्णानुक्रमपाठ-विश्लेषकसीखें← खोज

मुख्य पृष्ठ › धातुपाठ

हन्

hanधातुपाठ

[हन्]अ हिंसा-गत्योः

2P, aniṭ, sak

to strike, kill; to go, move

N.B. jīva gosvāmī says हन्त्य्-अर्थाश् च (ये च तेषु गणेषु हिंसार्था धातव उक्तास् ते चुर्-आदाव् अपि ज्ञेयाः इत्य् अर्थः) "dhātus which mean "to kill" can also be cur-ādis (one should know that those dhātus having the meaning of हिंसा which were previously mentioned in the other nine gaṇas can also be conjugated as cur-ādis)" ।

सिद्धान्त-कौमुदी, commenting on the same gaṇa-sūtra (हन्त्य्-अर्थाश् च) in the pāṇinian dhāṭu-pāṭha, says नव-गण्याम् उक्ता अपि हन्त्य्-अर्थाः स्वार्थे णिचं लभन्त इत्य् अर्थः "dhātus which mean "to kill" can also take स्वार्थ ण्इच् (cur-ādi-ṇi) even though they are listed in the other nine gaṇas" । this increases the list of cur-ādi-dhātus considerably । thus from the ad-ādi-dhātu हन्अ हिंसा-गत्योः we can form not only हन्ति "he kills", but घातयति "he kills" also ।

laṭ pa. । HNV ।

1.1 [हन्ति] 1.2 [हतः] 1.3 [घ्नन्ति]

2.1 [हंसि] 2.2 [हथः] 2.3 [हथ]

3.1 [हन्मि] 3.2 [हन्वः] 3.3 [हन्मः]

vi. li. pa. । BDK + RC ।

1.1 [हन्यात्] 1.2 [हन्याताम्] 1.3 [हन्युः]

2.1 [हन्याः] 2.2 [हन्यातम्] 2.3 [हन्यात]

3.1 [हन्यायम्] 3.2 [हन्याव] 3.3 [हन्याम]

loṭ pa. । HNV + RC ।

1.1 [हन्तु]/[हतात्] 1.2 [हताम्] 1.3 [घ्नन्तु]

2.1 [जहि]/[हतात्] 2.2 [हतम्] 2.3 [हत]

3.1 [हनानि] 3.2 [हनाव] 3.3 [हनाम]

laṅ pa. । HNV + RC ।

1.1 [अहन्] 1.2 [अहताम्] 1.3 [अघ्नन्]

2.1 [अहन्] 2.2 [अहतम्] 2.3 [अहत]

3.1 [अहनम्] 3.2 [अहन्व] 3.3 [अहन्म]

luṅ pa. । HNV ।

1.1 [अवधीत्] 1.2 [अवधिष्टाम्] 1.3 [अवधिषुः]

2.1 [अवधीः] 2.2 [अवधिष्टम्] 2.3 [अवधिष्ट]

3.1 [अवधिषम्] 3.2 [अवधिष्व] 3.3 [अवधिष्म]

liṭ pa. । HNV ।

1.1 [जघान] 1.2 [जघ्नतुः] 1.3 [जघ्नुः]

2.1 [जघनिथ]/[जघन्थ] 2.2 [जघ्नथुः] 2.3 [जघ्न]

3.1 [जघान]/[जघन] 3.2 [जघ्निव] 3.3 [जघ्निम]

ā. li. pa. । HNV ।

1.1 [वध्यात्] 1.2 [वध्यास्ताम्] 1.3 [वध्यासुः]

2.1 [वध्याः] 2.2 [वध्यास्तम्] 2.3 [वध्यास्त]

3.1 [वध्यासम्] 3.2 [वध्यास्व] 3.3 [वध्यास्म]

luṭ pa. । BDK + RC ।

1.1 [हन्ता] 1.2 [हन्तारौ] 1.3 [हन्तारः]

2.1 [हन्तासि] 2.2 [हन्तास्थः] 2.3 [हन्तास्थ]

3.1 [हन्तास्मि] 3.2 [हन्तास्वः] 3.3 [हन्तास्मः]

lṛṭ pa. । HNV + RC ।

1.1 [हनिष्यति] 1.2 [हनिष्यतः] 1.3 [हनिष्यन्ति]

2.1 [हनिष्यसि] 2.2 [हनिष्यथः] 2.3 [हनिष्यथ]

3.1 [हनिष्यामि] 3.2 [हनिष्यावः] 3.3 [हनिष्यामः]

lṛṅ pa. । BDK + RC ।

1.1 [अहनिष्यत्] 1.2 [अहनिष्यताम्] 1.3 [अहनिष्यन्]

2.1 [अहनिष्यः] 2.2 [अहनिष्यतम्] 2.3 [अहनिष्यत]

3.1 [अहनिष्यम्] 3.2 [अहनिष्याव] 3.3 [अहनिष्याम]

-- ātmapada --

laṭ āt. । BDK ।

1.1 [आहते]* 1.2 [आघ्नाते] 1.3 [आघ्नते]

2.1 [आहसे] 2.2 [आघ्नाथे] 2.3 [आहध्वे]

3.1 [आघ्ने] 3.2 [आहन्वहे] 3.3 [आहमहे]

* आहते is अकर्मक (this is actually कर्म-कर्तरि प्रयोग) but it can become स-कर्मक when one's own limb is the कर्म । आहते स्वयम् एव "he strikes himself" । आहते स्वीयं शिरः कोपात् "he strikes his own head out of anger" । for details see HNV bṛhat 1133, 1135 ।

vi. li. āt. । BDK ।

1.1 [आघ्नीत] 1.2 [आघ्नीयाताम्] 1.3 [आघ्नीरन्]

2.1 [आघ्नीथाः] 2.2 [आघ्नीयाथाम्] 2.3 [आघ्नीध्वम्]

3.1 [आघ्नीय] 3.2 [आघ्नीवहि] 3.3 [आघ्नीमहि]

loṭ āt. । BDK ।

1.1 [आहताम्] 1.2 [आघ्नाताम्] 1.3 [आघ्नताम्]

2.1 [आहस्व] 2.2 [आघ्नाथाम्] 2.3 [आहध्वम्]

3.1 [आहनै] 3.2 [आहनावहै] 3.3 [आहनामहै]

laṅ āt. । BDK ।

1.1 [आहत] 1.2 [आघ्नाताम्] 1.3 [आघ्नत]

2.1 [आहथाः] 2.2 [आघ्नाथाम्] 2.3 [आहध्वम्]

3.1 [आघ्नि] 3.2 [आहन्वहि] 3.3 [आहन्महि]

luṅ āt. । BDK ।

1.1 [अवधिष्ट] 1.2 [अवधिषाताम्] 1.3 [अवधिषत]

2.1 [अवधिष्ठाः] 2.2 [अवधिषाथाम्] 2.3 [अवधिध्वम्]

3.1 [अवधिषि] 3.2 [अवधिष्वहि] 3.3 [अवधिष्महि]

luṅ āt., alternative forms । BDK ।

1.1 [आहत] 1.2 [आहसाताम्] 1.3 [आहसत]

2.1 [आहथाः] 2.2 [आहसाथाम्] 2.3 [आहध्वम्]

3.1 [आहसि] 3.2 [आहन्वहि] 3.3 [आहन्महि]

liṭ āt. । BDK ।

1.1 [आजघ्ने] 1.2 [आजघ्नाते] 1.3 [आजघ्निरे]

2.1 [आजघ्निषे] 2.2 [आजघ्नाथे] 2.3 [आजघ्निध्वे]

3.1 [आजघ्ने] 3.2 [आजघ्निवहे] 3.3 [आजघ्निमहे]

ā. li. āt. । BDK ।

1.1 [अवधिषीष्ट] 1.2 [अवधिषीयास्ताम्] 1.3 [अवधिषीरन्]

2.1 [अवधिषीष्ठाः] 2.2 [अवधिषीयास्थाम्] 2.3 [अवधिषीध्वम्]

3.1 [अवधिषीय] 3.2 [अवधिषीवहि] 3.3 [अवधिषीमहि]

luṭ āt. । BDK (1st line) ।

1.1 [आहन्ता] 1.2 [आहन्तारौ] 1.3 [आहन्तारः]

2.1 [आहन्तासे] 2.2 [आहन्तासाथे] 2.3 [आहन्ताध्वे]

3.1 [आहन्ताहे] 3.2 [आहन्तास्वहे] 3.3 [आहन्तास्महे]

lṛṭ āt. । BDK (1.1) ।

1.1 [आहनिष्यते] 1.2 [आहनिष्येते] 1.3 [आहनिष्यन्ते]

2.1 [आहनिष्यसे] 2.2 [आहनिष्येथे] 2.3 [आहनिष्यध्वे]

3.1 [आहनिष्ये] 3.2 [आहनिष्यावहे] 3.3 [आहनिष्यामहे]

lṛṅ āt. । BDK (1.1) ।

1.1 [आहनिष्यत] 1.2 [आहनिष्येताम्] 1.3 [आहनिष्यन्त]

2.1 [आहनिष्यथाः] 2.2 [आहनिष्येथाम्] 2.3 [आहनिष्यध्वम्]

3.1 [आहनिष्ये] 3.2 [आहनिष्यावहि] 3.3 [आहनिष्यामहि]

karmaṇi

laṭ karmaṇi । BDK (1.1) ।

1.1 [हन्यते] 1.2 [हन्येते] 1.3 [हन्यन्ते]

2.1 [हन्यसे] 2.2 [हन्येथे] 2.3 [हन्यध्वे]

3.1 [हन्ये] 3.2 [हन्यावहे] 3.3 [हन्यामहे]

luṅ karmaṇi । HNV ।

1.1 [अवधि]/[अघानि] 1.2 [अवधिषाताम्]/[अहसाताम्] 1.3 [अवधिषत]/[अहसत]

2.1 [अवधिष्ठाः]/[अहथाः] 2.2 [अवधिषाथाम्]/[अहसाथाम्] 2.3 [अवधिढ्वम्]/[अवधिध्वम्]/[अहध्वम्]

3.1 [अवधिषि]/[अहसि] 3.2 [अवधिष्वहि]/[अहस्वहि] 3.3 [अवधिष्महि]/[अहस्महि]

liṭ karmaṇi । BDK ।

1.1 [जघ्ने]

luṅ karmaṇi । BDK ।

1.1 [अघानि]/[अवधि] 1.2 [अघानिषाताम्]/[अहसाताम्]/[अवधिषाताम्]

sani: laṭ 1.1 [आजिघांसते]/[जिघांसति]

yaṅi: [जघ्नीयते] । [जङ्घन्यते]

yaṅluki: [जङ्घनीति]/[जङ्घन्ति]

अन्य कोशों में यही शब्द

Monier-Williams संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
cl.2 P. (Dha1tup. xxiv, 2) हन्ति (3. du. हत्/अः, 3. pl. घ्नन्ति; rarely A1. हते, 3. pl. घ्नते; and cl.1. हनति, Ved. also जिघ्नते, ˚ति; Pot. हन्यात् Br. also ह्/अनीत, घ्नीत; Impv. जह्/इ TA1r. हन्ध्/इ; impf. /अहन्, Ved. and ep. also अहनत्, अहनन्, अघ्नन्त; p. जघ्नत्, घ्नमान MBh.; pf. जघ्/आन, जघ्न्/उः Br.and ep. also जघ्ने, ˚निरे Subj. जघ्/अनत् RV.; p. जघ्निव्/अस्, Ved. also जघन्वस्; aor. अहानीत् JaimBr. [cf. √वध्]; fut.
Monier-Williams संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
mf(घ्नी)n. killing, a killer, slayer (only ifc.; see अरि-, तमो-हन् &c.)
आप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
हन् [han], 2 P. (हन्ति, जघान, अवधीत्, अवधिष्ट-अहत; हनिष्यति, हन्तुम्; हत; pass. हन्यते; caus. घातयति-ते); desid. जिघांसति)

To kill, slay, destroy, strike down; त्रयश्च दूषणखरत्रि- मूर्धानो रणे हताः U.2.15; हतमपि च हन्त्येव मदनः Bh.3.18.

To strike, beat; चण्डी चण्डं हन्तमभ्युद्यता मां विद्युद्दाम्ना मेघराजीव विन्ध्यम् M.3.21; Śi.7.56.

To hurt, injure, afflict, torment; as in कामहत.

To put down, abandon; तृष्णां छि
आप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
To cause to be killed, kill, slay.

To destroy, ruin, mar, spoil; घातयितु- मेव नीचः परकार्यं वेत्ति न प्रसाधयितुम् Pt.1.363. -With अति to injure excessively. अन्तर् to strike in the middle.
आप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
हन् [han], a. Killing, slaying, destroying (at the end of comp.); as in वृत्रहन्, पितृहन्, मातृहन्, ब्रह्महन् &.c.