हृ
hṛआप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोशहृ [hṛ], 1 U. (हरति-ते, जहार, जहे, अहार्षीत्, अहृत, हरिष्यति-ते, हर्तुम्, हृत; pass. ह्रियते)
To take, carry, convey, lead, (often used with two accusatives in this sense); अजां ग्रामं हरति ŚK.; संदेशं मे हर धनपतिक्रोधवश्लेषितस्य Me.7; Ms.4.74.
To carry off or away, take or draw to a distance; हरामि रामसौमित्री मृगो भूत्वा मृगद्युवौ Bk.5.47.
To take away, rob, plunder, steal; दुर्वृत्ता जारजन्मानो हरिष्यन्तीति शङ्कया Bv.4.45; R.3.39; Ku.2.47; Bk.2.39; Ms. 7.43.
To strip off, deprive of, despoil, take away; वृन्ताद्श्लथं हरति पुष्पमनोकहानाम् R.5.69; Bk.15.116; Ms.8. 334.
To take away, cure, destroy; उत्कण्ठां तां हरिष्यामि मेघलेखामिबानिलः Rām.7.4.19; तथापि हरते तापं लोकानामुन्नतो घनः Bv.1.39; R.15.24; Me.31.
To attract, captivate, win over, influence, subdue, enchant; चेतो न कस्य हरते गतिरङ्गनायाः Bv.2.157; ये भावा हृदयं हरन्ति 1.13; तवास्मि गीतरागेण हारिणा प्रसभं हृतः Ś.1.5; हरति मे हरिवाहनदिङ्मुखम् V.3.6; मृगया जहार चतुरेव कामिनी R.9.69;1.83; Ṛs. 6.21; इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः Bg.2.6;6.44; Ms.6.59.
To gain, acquire, obtain; ततो विंशं नृपो हरेत् Ms.8.391,153; Y.2.123; स हरतु सुभगपताकाम् Dk.
To have, possess; अङ्गैः सुकुमारतरैः सा कुसुमानां श्रियं हरति Bv.2.163.
To surpass, eclipse; त्वां हरन्तीं श्रियं हरति Bk.5.71.
To marry; पित्रे न दद्याच्छुल्कं तु कन्यामृतुमतीं हरन् Ms.9.93.
To divide.
To cast, throw (as an arrow).
To accept, receive, inherit.
To offer. -Caus. (हारयति-ते)
मुख्य शब्दकोश में
अन्य कोशों में यही शब्द
cl.1 P. A1. (Dha1tup. xxii, 2) ह्/अरति, ˚ते (once in RV. हर्मि, and once in Sch. on A1pS3r. -जिहर्ति; pf. P. जहार, जह्/अर्थ, जह्रुः [-जहरुः ?] AV. &c.; A1. जह्रे Br. &c.; aor. अहार्, अहृथास् AV. Br.; अहार्षीत् RV. &c. &c.; 3. pl. A1. अहृषत RV.; Prec. ह्रियात्, हृषीष्ट Gr.; fut. हर्ता Br. &c.; हरिष्यति, ˚ते ib.; Cond. अहरिष्यत् ib.; inf. ह्/अर्तुम्, ˚तोस्, ˚तवे, ˚तव्/ऐ ib.; हरितुम् R.; ind.p. हृत्वा, -ह्/आरम् Br. &c.;
or हॄ cl.9 A1. हृणीते (only p. हृणान्/अ RV. i, 25, 2 &c.; Pot. [अभि]-हृणीथाः ib. viii, 2, 19, and [?] अहृणात्, S3a1n3khBr. xxiii, 4), to be angry or wroth.
To cause to take, carry or convey, send (something) by one, (with acc. or instr.); मृत्यं मृत्येन वा भारं हारयति Sk.; जीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन् प्रवृत्तिम् Me.4; Ms.8.114; Ku.2. 39.
To cause to be taken away, to lose, be deprived of.
To give away. -Desid. (जिहीर्षति-ते) To wish to take &c. -II. 3 P. (जिहर्ति) To take by force.
हृ [hṛ] ह्रि [hri] णीयते [ṇīyatē], (ह्रि) णीयते Den. Ā.
To be angry.
To feel ashamed (with instr. or gen.); त्वयाद्य तस्मिन्नपि दण्डधारिणा कथं न पत्या धरणी हृणीयते N.1.133; दिवोपि वज्रायुधभूषणाया हृणीयते वीरवती न भूमिः Bk.2.38.
[हृ]ञ् हरणे (हरणं देशान्तर-प्रापणम्)
1U, aniṭ, sak
to take, remove, steal (हरण means देशान्तर-प्रापणम् (taking to another place))
-- upasargas --
सीत जलं हरति sīta carries water ।
प्र: भीमः दुर्योधनं प्रहरति bhīma strikes duryodhana ।
आ: सा पुण्यम् आहरति she brings merit ।
आ: रघुः यागम् आहरति raghu performs a sacrifice ।
सम्: रामः रावणं संहरति rāma kills rāvaṇa ।
वि: सर्वे चन्द्रिकायां विहरति all rejoce in