अक्षत
akṣataआप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोशअक्षत [akṣata], a. [न. त.] (a) Uninjured, unhurt; त्वमनङ्गः कथमक्षता रतिः Ku.4.9; ˚विग्रहा वाहाः Dk.3; प़ञ्चाक्षतास्ते वयं Ve.6.45.4.4; Mu.6.8; R.2.56; (b) Unbroken, whole; not crushed, undivided; मम नासिकामक्षतां कुर्वन्तु Pt.1, ˚सक्तूनां नवं कलशं पूरयित्वा Āśvalāyana.
तः Śiva.
Thrashed and winnowed rice dried in the sun; (pl.) whole grain, entire unhusked and pounded rice washed with water, and used as an article of worship in all religious and sacred ceremonies; अक्षताः पान्तु पान्त्वक्षता इति श्राद्धमन्त्रः; अक्ष- तैर्नार्चयोद्विष्णुं न तुलस्या विनायकम् इति तन्त्रम्; साक्षतपात्रहस्ता R.2.21; आर्द्राक्षतारोपणमन्वभूतां 7.28.
Barley (यवाः); अक्षताश्च यवाः प्रोक्ताः sometimes neuter also (दूर्वाक्षतानि).
मुख्य शब्दकोश में
अन्य कोशों में यही शब्द
mfn. not crushed
mfn. uninjured, unbroken, whole
m. S3iva शिव L.
mn. a eunuch L.
n. and m. pl. unhusked barley-corns
n. N. of the descendants of Surabhi सुरभि Hariv.
mfn. (also) unthrashed, Gobh.
m. n. (also) a boil or sore not produced by cutting, Kaus3.
तम् Corn, grain of any kind.
Absence of loss or ruin; good, wellbeing; अक्षतं चारिष्टं चास्तु इति श्राद्धमन्त्रः.
Eunuch (also m.).
ता a virgin, a maiden not deflowered, blemished or enjoyed; अक्षता वा क्षता वापि.
N. of a plant कर्कटशृङ्गी (Mar. काकडशिंगी). -Comp. -योनिः a virgin, not yet blemished by sexual intercourse; सा चेदक्षतयोनिः स्यात् Ms.9.176; पत्नीष्वक्षतयोनिषु 1.5.
[á-kshata] pp. uninjured; unscathed: n. s. & m. pl. unhusked grain (esp. barley); f. â, virgo intacta.