डीन
नपुं.deenपक्षी की उड़ान
English: flight of a bird = डयनम्
विस्तृत विवरण
उड्डीनमूर्ध्वगमनमवडीनमधोगतिः । प्रडीनं सर्वतोयानं डीनं गमनमात्रकम् ।। निडीनं शनकैर्यानं संडीनं ललितं गतम् । तिर्यग्डीनगतं प्राहुस्तिरः प्रचरणं बुधाः । तान्याशाभेदभिन्नानि चत्वारि प्रतिजानते ।। विडम्बितं विडीनं स्यात् परिडीनं तु सर्वतः । पश्चाद्गतिः पराडीनं स्वर्गगं तु सुडीनकम् ।। आभिमुख्येन गमनमभिडीनं प्रचक्षते । यानं महाडीनमाहुः पवित्रामूर्जितां गतिम् ।। निडीनं निश्चलं यानं प्रचण्डमतिडीनकम् । अवरोहोऽवडीनं स्यात् प्रडीनं चित्रमुच्यते ।। गत्या ललितया पूर्वमुपक्रम्य समन्ततः । परिक्रम्य प्रपतनं संडीनं डीनडीनकम् ।। संडीनीड्डीनडीनं स्यात् तदेवोर्ध्वप्रकम्पनात् । गतौ गत्यन्तरोद्भेदो भवेड्डीनविडीनकम् । क्षणात् संगत्य निष्क्रम्य पक्षसम्पातमुच्यते । ऊर्ध्वाधोगतिसंभेदः समुदीषं प्रचक्षते ।। संकल्य पक्षगमनमुच्यते व्यतिरिक्तकम् । षड्विंशतिरमी भेदाः पातानामिह दर्शिताः ।।
सन्दर्भ
संस्कृत-हिन्दी-इंग्लिश कोष (प्रो. सूर्यकान्त)