ॐसंस्कृतजगत् शब्दकोशवर्णानुक्रमपाठ-विश्लेषकसीखें← खोज

मुख्य पृष्ठ › आप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश

क्रम्

kramआप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश

क्रम् [kram], 1 U., 4. P. (क्रामति, क्रमते, क्राम्यति, चक्राम, चक्रमे, अक्रमीत्, अक्रस्त, क्रान्त)

To walk, step, go; क्रामत्यनुदिते सूर्ये वाली व्यपगतक्लमः Rām.; गम्यमानं न तेनासीदगतं क्रामता पुरः Bk.8.2;25.

To go to, approach (with acc.).; देवा इमान् लोकानक्रमन्त Śat. Br.

To pass or go over, go across, traverse; U.2.13; सुखं योजनपञ्चाशत्क्रमेयम् Rām.

To leap, jump; क्रमं वबन्धं क्रमितुं सकोपः (हरिः) Bk. 2.9.5.51.

To go up, ascend; क्रामत्युच्चैर्भूभृतो यस्य तेजः Śi.16.83.

(a) To cover, occupy, take possession of, fill; क्रान्ता यथा चेतसि विस्मयेन R.14.17. (b) To reach up to, pervade, penetrate; क्रामद्भिर्घनपदवीमनेकसंख्यैः Ki.5.34.

To surpass, excel; स्थितः सर्वोन्नतेनोर्वीं क्रान्त्वा मेरुरिवात्मना R.1. 14.

To undertake, strive after, be able or competent for, show energy for (with dat. or inf.); व्याकरणाध्यय- नाय क्रमते Sk; धर्माय क्रमते साधुः Vop; व्युत्पत्तिरावर्जितकोविदापि न रञ्जनाय क्रमते जडानाम् Vikr.1.16; हत्वा रक्षांसि लवितुमक्रमी- न्मारुतिः पुनः । अशोकवनिकामेव Bk.9.23.

To be developed or increased, to have full scope, be at home (with loc.); कृत्येषु क्रमन्ते Dk.17; क्रमन्तेऽस्मिञ्शास्त्राणि, or ऋक्षु क्रमते बुद्धिः Sk. क्रममाणोऽरिसंसदि Bk.8.22.

To succeed, have effect (Atm.); न चक्रमस्याक्रमताधिकं धरम् Śi.1.54.

To be repeated (as a letter or word in the arrangement called क्रम q. v.)

To fulfil, accomplish.

To have sexual intercourse with; to cover (in copulation); क्रमस्पर्श इव रोहितमनवग्लायता सदा Av.4.4.7. (By वृत्तिसर्गतायनेषु क्रमः P.I.3.38; क्रम् by itself is used in the Ātm. in the sense of 'continuity' or 'want of interruption', 'energy or application', and 'development or increase', and also 'conquering or getting over.)-Caus. (क्रमयति, क्रामयति)

अन्य कोशों में यही शब्द

Monier-Williams संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
cl.1 P. A1. क्र्/आमति (Pa1n2. 7-3, 76; ep. also क्रमति), क्रमते (Pa1n2. 1-3, 43, ep. also क्रामते; according to Pa1n2. 3-1, 70 also cl.4 P. क्राम्यति [क्रम्यति Vop.]; aor. अक्रमीत् RV. &c.; A1. क्र्/अमिष्ट, क्रंसते [RV. i, 121, 1], 3. pl. च्/अक्रमन्त [RV. ii, 19, 2]; perf. चक्राम, or चक्रमे; p. चक्रमाण्/अ RV. x, 123, 3; fut. क्रमिष्यति or क्रंस्यते ind.p. क्रान्त्वा, क्रन्त्वा, or क्रमित्वा Pa1n2. 6-4, 18 and vii, 2,
आप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
To cause to go &c.

To repeat a letter (as in the क्रम arrangement). -Desid. चिक्रमिषति, चिक्रंसते &c.
धातुपाठ · पूरा पृष्ठ →
[क्रम्]उ पाद-विक्षेपे

1P, seṭ, sak (घट्-आदि)

to step, walk

N.B. this dhātu is always preceded by the upendra प्र when used with तुम्उ ।

laṭ pa. । BDK + DR + RC ।

1.1 [क्रामति] 1.2 [क्रामतः] 1.3 [क्रामन्ति]

2.1 [क्रामसि] 2.2 [क्रामथः] 2.3 [क्रामथ]

3.1 [क्रामामि] 3.2 [क्रामावः] 3.3 [क्रामामः]

laṭ pa. । alternate forms । DR + RC ।

1.1 [क्राम्यति] 1.2 [क्राम्यतः] 1.3 [क्राम्यन्ति]

2.1 [क्राम्यसि] 2.2 [क्राम
धातुपाठ · पूरा पृष्ठ →
[क्रम्]उ पाद-विक्षेपे

4P, veṭ, sak (पुष्-आदि, घट्-आदि)

to step, walk

N.B. this dhātu is always preceded by the upendra प्र when used with तुम्उ ।

* according to monier williams चक्रमे is a alternate form for चक्राम । but according to BDK चक्रमे is a karmaṇi liṭ 1.1 form ।