ॐसंस्कृतजगत् शब्दकोशवर्णानुक्रमपाठ-विश्लेषकसीखें← खोज

मुख्य पृष्ठ › आप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश

विपर्यय

viparyayaआप्टे संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश

विपर्यय [viparyaya], a. Reversed, inverted, perverse; यदा वृश्चिका- दिषु पञ्चसु वर्तते तदाहोरात्राणि विपर्ययाणि भवन्ति Bhāg.5.21.5.

यः Contrariety, reverse, inversion; आहितो जयविपर्ययोऽपि मे श्लाध्य एव परमेष्ठिना त्वया R.11.86. स्वशरीरशरीरिणावपि श्रुतसंयोगविपर्ययौ यदा 8.89; नभसः स्फुटतारस्य रात्रेरिव विपर्ययः (न भाजनम्) Ki.11.44; विपर्यये तु Ś.5 'if it be otherwise', if contrary be the case; विपर्यये त्वस्याधिपतेरुल्लङ्घितः क्षात्रधर्मः स्यात् Ve.5.

Change (of purpose, dress &c.); कथमेत्य मतिर्विपर्ययं करिणी पङ्कमिवावसीदति Ki.2.6; so वेषविपर्ययः Pt.1.

Absence or non-existence; समुद्रगारूपविपर्ययेऽपि Ku.7.42; त्यागे श्लाघाविपर्ययः R.1.22.

Loss; राघवाणा- मयुक्तोऽयं कुलस्यास्य विपर्ययैः Rām.1.21.2; निद्रा संज्ञाविपर्ययः Ku.6.44 'loss of consciousness'.

Complete destruction, annihilation; दुःशासनवधं श्रुत्वा कर्णस्य च विपर्ययम् Mb. 11.1.16; Rām.7.6.5.

Exchange, barter.

Error, trespass, mistake, misapprehension.

A calamity, misfortune, adverse fate; प्रियं त्वत्कृतमिच्छामि मम गर्भविपर्यये Rām.1.47.3.

Hostility, enmity.

Perverseness, opposition.

The destruction of the world (प्रलय); हरिं विशन्ति स्म शरा लोका इव विपर्यये Rām.7. 7.4.

Misapprehension; भयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्यादीशा- दपेतस्य विपर्ययोऽस्मृतिः Bhāg.11.2.37; Mv.3.35.

अन्य कोशों में यही शब्द

Monier-Williams संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
mfn. reversed, inverted, perverse, contrary to (gen.) BhP.

m. turning round, revolution Jyot.

m. running off, coming to an end R.

m. transposition, change, alteration, inverted order or succession, opposite of. A1s3vS3r. Nir. MBh. &c. (e.g. बुद्धि-व्˚, the opposite opinion; स्वप्न-व्˚, the opp of sleep, state of being awake; संधि-विपर्ययौ, peace and its opposite i.e. war; 697705 ˚यये ind., 697705.1 ˚येन ind. and 6
Macdonell संस्कृत–अंग्रेज़ी कोश · पूरा पृष्ठ →
[vi-paryaya] a. (rare, P.) inverted; opposed to (g.); perverse; m. transposition, exchange; change, alteration; inversion, opposite (e. g. samdhi-viparyayau, peace and its opposite=war; prabhâvasya --, opposite of strength=faint; buddhi-, opposite opinion); change for the worse, disfigurement; reverse, mishap, overthrow, calamity, misfortune (rare); perverseness; change of opinion (rare); wrong opinion or notion, err