वृत्
vṛtधातुपाठ[वृत्]उ वर्तने
1A, seṭ, ak (द्युत्-आदि, वृत्-आदि)
to be, exist, remain, happen
-- upasargas --
प्र: कार्यक्रमः प्रवर्तते the programme starts ।
एषः प्रतिनिअर्तते he returns ।
laṭ āt. । HNV ।
1.1 [वर्तते] 1.2 [वर्तेते] 1.3 [वर्तन्ते]
2.1 [वर्तसे] 2.2 [वर्तेथे] 2.3 [वर्तध्वे]
3.1 [वर्ते] 3.2 [वर्तावहे] 3.3 [वर्तामहे]
vi. li. āt. । BDK + RC ।
1.1 [वर्तेत] 1.2 [वर्तेयाताम्] 1.3 [वर्तेरन्]
2.1 [वर्तेथाः] 2.2 [वर्तेयाथाम्] 2.3 [वर्तेध्वम्]
3.1 [वर्तेय] 3.2 [वर्तेवहि] 3.3 [वर्तेमहि]
loṭ āt. । BDK + RC ।
1.1 [वर्तताम्] 1.2 [वर्तेताम्] 1.3 [वर्तन्ताम्]
2.1 [वर्तस्व] 2.2 [वर्तेथाम्] 2.3 [वर्तध्वम्]
3.1 [वर्तै] 3.2 [वर्तावहै] 3.3 [वर्तामहै]
laṅ āt. । BDK + RC ।
1.1 [अवर्तत] 1.2 [अवर्तेताम्] 1.3 [अवर्तन्त]
2.1 [अवर्तथाः] 2.2 [अवर्तेथाम्] 2.3 [अवर्तध्वम्]
3.1 [अवर्ते] 3.2 [अवर्तावहि] 3.3 [अवर्तामहि]
luṅ pa./ āt. । HNV ।
1.1 [अवृतत्]/[अवर्तिष्ट] 1.2 [अवृतताम्]/[अवर्तिषाताम्] 1.3 [अवृतन्]/[अवर्तिषत]
2.1 [अवृतः]/[अवर्तिष्ठाः] 2.2 [अवृततम्]/[अवर्तिषाथाम्] 2.3 [अवृतत]/[अवर्तिध्वम्]
3.1 [अवृतम्]/[अवर्तिषि] 3.2 [अवृताव]/[अवर्तिष्वहि] 3.3 [अवृताम]/[अवर्तिष्महि]
liṭ āt. । BDK + RC ।
1.1 [ववृते] 1.2 [ववृताते] 1.3 [ववृतिरे]
2.1 [ववृतिषे] 2.2 [ववृताथे] 2.3 [ववृतिध्वे]
3.1 [ववृते] 3.2 [ववृतिवहे] 3.3 [ववृतिमहे]
ā. li. āt. । BDK + RC ।
1.1 [वर्तिषीष्ट] 1.2 [वर्तिषीयास्ताम्] 1.3 [वर्तिषीरन्]
2.1 [वर्तिषीष्ठाः] 2.2 [वर्तिषीयास्थाम्] 2.3 [वर्तिषीध्वम्]
3.1 [वर्तिषीय] 3.2 [वर्तिषीवहि] 3.3 [वर्तिषीमहि]
luṭ āt. । BDK + RC ।
1.1 [वर्तिटा] 1.2 [वर्तिटारौ] 1.3 [वर्तिटारः]
2.1 [वर्तिटासे] 2.2 [वर्तिटासाथे] 2.3 [वर्तिटाध्वे]
3.1 [वर्तिटाहे] 3.2 [वर्तिटास्वहे] 3.3 [वर्तिटास्महे]
lṛṭ pa./ āt. । HNV ।
1.1 [वर्त्स्यति]/[वर्तिष्यते] 1.2 [वर्त्स्यतः]/[वर्तिष्येते] 1.3 [वर्त्स्यन्ति]/[वर्तिष्यन्ते]
2.1 [वर्त्स्यसि]/[वर्तिष्यसे] 2.2 [वर्त्स्यथः]/[वर्तिष्येथे] 2.3 [वर्त्स्यथ]/[वर्तिष्यध्वे]
3.1 [वर्त्स्यामि]/[वर्तिष्ये] 3.2 [वर्त्स्यावः]/[वर्तिष्यावहे] 3.3 [वर्त्स्यामः]/[वर्तिष्यामहे]
lṛṅ āt. । BDK + RC ।
1.1 [अवर्तिष्यत] 1.2 [अवर्तिष्येताम्] 1.3 [अवर्तिष्यन्त]
2.1 [अवर्तिष्यथाः] 2.2 [अवर्तिष्येथाम्] 2.3 [अवर्तिष्यध्वम्]
3.1 [अवर्तिष्ये] 3.2 [अवर्तिष्यावहि] 3.3 [अवर्तिष्यामहि]
lṛṅ pa., alternative forms । BDK + RC ।
1.1 [अवर्त्स्यत्] 1.2 [अवर्त्स्यताम्] 1.3 [अवर्त्स्यन्]
2.1 [अवर्त्स्यः] 2.2 [अवर्त्स्यतम्] 2.3 [अवर्त्स्यत]
3.1 [अवर्त्स्यम्] 3.2 [अवर्त्स्याव] 3.3 [अवर्त्स्याम]
bhāve laṭ 1.1 [वृत्यते]
bhāve lṛṭ 1.1 [वर्तिष्यते]
ṇici laṭ 1.1 [वर्तयति]/[वर्तयते]
sani laṭ 1.1 [विवृत्सति]/[विवर्तिषते]
yaṅi laṭ 1.1 [वरीवृत्यते]
yaṅluki laṭ 1.1 [वर्वृतीति]/[वरिवृतीति]/[वरीवृतीति]
अन्य कोशों में यही शब्द
(ifc.; for 2. see p. 1009, col. 2) surrounding, enclosing, obstructing (see अर्णो- and नदी-वृत्)
a troop of followers or soldiers, army, host RV.
cl.1 A1. (Dha1tup. xviii, 19) व्/अर्तते (rarely ˚ति; in Veda वेद also ववर्त्ति and [once in RV.] वर्त्ति; Subj. वव्/अर्तत्, ववर्तति, ववृतत्; Pot. ववृत्यात्, ववृतीय; Impv. ववृत्स्व; impf. /अववृत्रन्, ˚त्रन्त; pf. वव्/अर्त, ववृत्/उस्, ववृत्/ए RV. [here also वावृत्/ए] &c.; a
mfn. (only ifc., for 1. see p. 1007, col. 2) turning, moving, existing
mfn. (after numerals) = "fold" (see एक-, त्रि-, सु-वृत्)
ind. finished, ended (a gram. term used only in the Dha1tup. and signifying that a series of roots acted on by a rule and beginning with a root followed by आदि or प्रभृति, ends with the word preceding वृत्).
वृत् [vṛt], I. 4 Ā. (वृत्यते)
To choose, like; cf. वावृत्.
To distribute, divide. -II. 1 U. (वर्तयति-ते) To shine. III. 1 Ā. (वर्तते but Paras. also in the Aorist, Second Future and Conditional; also in the Desiderative; ववृते, अवृतत्-अवर्तिष्ट, वर्तिष्यते-वर्त्स्यति, वर्तितुम्, वृत्त)
To be, exist, abide, remain, subsist, stay; इदं मे मनसि वर्तते Ś.1; अत्र विषयेऽस्माकं महत् कुतूहलं वर्तते Pt.1; मरालकुलनायकः कथय रे कथं वर्तताम् Bv.1.3; often used merely as a copula; अतीत्य हरितो हरींश्च वर्तन्ते वाजिनः Ś.1.
To be in any particular condition or circumstances; पश्चिमे वयसि वर्तमानस्य K.; so दुःखे, हर्षे, विषादे &c. वर्तते.
To happen, take place, occur, come to pass; सीतादेव्याः किं वृत्तमित्यस्ति क
To cause to be or exist.
To cause to move or turn round, cause to revolve; ज्योतींषि वर्तयति च प्रविभक्तरश्मिः Ś.7.6.
To brandish, flourish, whirl round; हस्तवर्तमवीवृतत् Bk.15. 37.
To do, practise, exhibit; नान्तर्वर्तयति ध्वनत्सु जलदे- ष्वामन्द्रमुद्गर्जितम् Māl.9.33.
To perform, discharge, attend or look to; सोऽधिकारमभिकः कुलोचितं कश्चन स्वयमवर्तयत् समाः R.19.4; Mv.3.23.
To spend, pass (as time).
To live on,
[vrit] a. (--˚) turning, moving, being etc.; -fold (after numerals); n. conclusion, end (of a list of roots: opp. âdi).